علت پرکاری تیروئید چیست؟ بررسی مهم‌ترین دلایل تیروئید پرکار

علت پرکاری تیروئید چیست؟

بیماری پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) یا تیروئید بیش‌ فعال، زمانی رخ می‌‌دهد که غده تیروئید، مقدار بیش از اندازه ای هورمون تیروئید تولید و ترشح می‌‌کند. این وضعیت باعث افزایش سرعت چندین عملکرد بدن می‌شود؛ در چنین شرایطی، علائم پرکاری تیروئید مانند تپش قلب، کاهش وزن، افزایش اشتها و اضطراب را ایجاد می‌کند.

اینکه به چه علت فعالیت این غده در بدن افزایش پیدا می‌کند، می‌تواند بسته به نوع بیماری و بیماری زمینه‌ای متفاوت باشد. در ادامه به بررسی علت های مختلف پرکاری تیروئید خواهیم پرداخت:

برای آگاهی از ارتباط پرکاری تیروئید با کاهش وزن، مقاله زیر را مطالعه کنید:

1. بیماری گریوز و پرکاری تیروئید

حدودا ۴ نفر از هر ۵ نفر مبتلا به تیروئید پرکار، دچار بیماری به نام گریوز (Graves’ disease) هستند در نتیجه شایع ترین علت پرکاری تیروئید ابتلا به این بیماری است.

بیماری گریوز یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن پادتن‌هایی تولید می‌کند که باعث می‌شوند غده تیروئید مقدار زیادی هورمون تیروئید بسازد. بیماری گریوز شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید است که با تولید بیش از حد هورمون، می‌تواند باعث اتفاقاتی مانند تنگی نفس به عنوان عارضه ناشی از پرکاری تیروئید منجر شود.

علت دقیق بیماری گریوز مشخص نیست، اما این بیماری بیشتر در زنان جوان یا میانسال دیده شده و اغلب زمینه خانوادگی دارد. همچنین سیگار کشیدن می‌تواند خطر ابتلا به آن را افزایش دهد. همچنین این بیماری در زنان باردار، با انتقال پادتن‌های تولید شده به جنین، باعث بیماری پرکاری تیروئید در گروه سنی نوزادان می‌شود.

2. گره‌های تیروئیدی و پرکاری تیروئید

ندول یا همان گره‌ تیروئید، توده‌ای کوچک است که در غده تیروئید ایجاد می‌شود. گاهی اوقات این ندول‌ها باعث تولید بیش‌ از اندازه هورمون تیروئید شده که به آنها ندول‌های داغ یا سمی گفته می‌شود. اگر تنها یک ندول وجود داشته باشد، به آن آدنوم سمی منفرد گفته می‌شود که معمولا در افراد ۳۰ تا ۵۰ ساله، به وجود می‌آید.

اگر چندین ندول وجود داشته باشد، این وضعیت گواتر چند ندولی سمی یا بیماری پلامر (Plummer disease) نامیده می‌شود که بیشتر در افراد مسن مشاهده می‌شود. ندول‌ها از بافت غیرطبیعی تیروئید تشکیل شده‌اند، اما معمولا سرطانی نیستند. به طور کلی ندول های تیروئیدی شانس کمی برای تبدیل شدن به بافت سرطانی را دارند.

اگر به دنبال آگاهی از پرکاری تیروئید و سرگیجه هستید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله زیر را مطالعه کنید:

3. التهاب تیروئید و پرکاری تیروئید

تیروئیدیت به معنای التهاب غده تیروئید است. برخی انواع تیروئیدیت موجب نشت هورمون تیروئید از غده تیروئید به جریان خون می‌شوند. در نتیجه، ممکن است علائم پرکاری تیروئید بروز پیدا کند. انواع تیروئیدیتی که می‌توانند منجر به پرکاری تیروئید شوند عبارتند از:

• تیروئیدیت تحت‌ حاد؛ با التهاب دردناک و بزرگ شدن غده تیروئید همراه است.
• تیروئیدیت پس از زایمان؛ که می‌ تواند پس از تولد نوزاد در زنان ایجاد شود.
• تیروئیدیت بدون درد؛ مشابه تیروئیدیت پس از زایمان است اما بدون ارتباط با بارداری رخ می‌ دهد. در این حالت تیروئید ممکن است بزرگ شود. متخصصان معتقدند که تیروئیدیت بدون درد احتمالا یک اختلال خودایمنی است.

تیروئیدیت همچنین می‌ تواند باعث بروز علائم کم‌کاری تیروئید شود. در برخی موارد، پس از یک دوره پرکاری تیروئید، ممکن است غده تیروئید دچار کم‌ کاری شود.

4. مصرف زیاد ید و پرکاری تیروئید

غده تیروئید برای ساخت هورمون تیروئید از ید استفاده می‌کند. میزان یدی که مصرف می‌کنید، بر مقدار هورمون تیروئیدی که غده تیروئید شما می‌سازد، اثر گذار است. در برخی افراد، مصرف مقادیر زیاد ید ممکن است باعث شود تیروئید بیش‌ از اندازه هورمون تیروئیدی تولید کند.

برخی شربت‌های سرفه و داروها از جمله بعضی داروهای قلبی، ممکن است حاوی مقدار زیادی ید باشند. همچنین جلبک دریایی و مکمل‌های ساخته‌ شده بر پایه جلبک نیز مقدار زیادی ید دارند.

اگر به دنبال آگاهی از پرکاری تیروئید در مردان هستید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله زیر را مطالعه کنید:

5. آدنوم هیپوفیز آزاد کننده TSH (تیروتروپینوما)

این وضعیت در واقع یک توده خوش خیم در غده هیپوفیز در پایه مغز است که مقدار زیادی هورمون محرک تیروئید (TSH) ترشح می‌کند. به طور طبیعی، غده هیپوفیز TSH ترشح می‌کند تا غده تیروئید را برای تولید هورمون تیروئید تحریک کند. اما ترشح زیاد TSH می‌تواند منجر به تولید بیش‌ از حد هورمون تیروئید شود. این علت، یکی از دلایل بسیار نادر پرکاری تیروئید است.

6. داروهای هورمون تیروئید بیش از حد

برخی افراد که برای کنترل و درمان کم‌ کاری تیروئید، داروی هورمون تیروئید مصرف می‌کنند و ممکن است بیش از حد نیاز آن را دریافت کنند. چنانچه داروی هورمون تیروئید مصرف می‌کنید، لازم است حداقل سالانه یک‌بار به پزشک مراجعه کرده تا سطح هورمون‌ های تیروئید شما بررسی شود. در صورتی که سطح هورمون‌ها بالا باشد، ممکن است نیاز به تنظیم دوز دارو وجود داشته باشد.

برخی داروهای دیگر نیز می‌توانند با داروی هورمون تیروئید تداخل داشته و سطح این هورمون را در بدن افزایش دهند. بنابراین، اگر داروی هورمون تیروئید مصرف می‌ کنید، هنگام شروع هر داروی جدید، حتما در مورد احتمال تداخل دارویی با پزشک مشورت کنید.

اگر به دنبال آگاهی از پرکاری تیروئید در کودکان هستید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله زیر را مطالعه کنید:

7. تومور غیرسرطانی

در برخی موارد، رشد یک تومور غیرسرطانی نادر در غده هیپوفیز که در پایه مغز قرار دارد، می‌ تواند باعث پرکاری تیروئید شود.

شایع‌ ترین علت پرکاری تیروئید چیست؟

در اکثر جوامع، شایع‌ترین علت تیروئید پرکار بیماری خودایمنی گریوز است. در این شرایط، سیستم ایمنی بدن با تولید پادتن‌های غیرطبیعی، غده تیروئید را تحریک می‌کند تا بیش از نیاز بدن هورمون تولید کند. این وضعیت منجر به بزرگ شدن غده و علائم بالینی واضح می‌شود.

علت پرکاری تیروئید ناگهانی چیست؟

بروز ناگهانی دلایل پرکاری تیروئید اغلب به التهاب غده تیروئید یا تیروئیدیت بازمی‌گردد. در تیروئیدیت، سلول‌های غده به دلیل التهاب آسیب دیده و هورمون‌های ذخیره‌شده را به یکباره وارد جریان خون می‌کنند. همچنین، مصرف بیش از حد داروهای هورمونی تیروئید یا استفاده از مکمل‌های حاوی ید بالا می‌تواند عامل اصلی علت ایجاد پرکاری تیروئید به‌صورت ناگهانی باشد.

علت پرکاری تیروئید در زنان چیست؟

زنان بیش از مردان در معرض اختلالات تیروئیدی قرار دارند. اصلی‌ترین علت تیروئید پرکار در زنان، بیماری‌های خودایمنی مانند گریوز است که تحت تأثیر عوامل هورمونی و تغییرات در دوران بارداری یا پس از زایمان تشدید می‌شود. تغییرات هورمونی شدید در این دوران می‌تواند زمینه‌ساز بروز یا عود علائم باشد.

علت پرکاری تیروئید در نوزادان چیست؟

پرکاری تیروئید در نوزادان وضعیتی نادر اما جدی است که معمولا به‌دلیل انتقال پادتن‌های تحریک‌کننده تیروئید از مادرِ مبتلا به بیماری گریوز به جنین رخ می‌دهد. این دلایل پرکاری تیروئید در نوزادان اغلب موقتی است و با گذشت چند هفته از تولد، هم‌زمان با دفع پادتن‌های مادری از بدن نوزاد، بهبود می‌یابد.

علت پرکاری تیروئید در مردان چیست؟

اگرچه این بیماری در مردان کمتر از زنان دیده می‌شود، اما علت ایجاد پرکاری تیروئید در آن‌ها معمولاً با موارد مشابه از جمله بیماری گریوز، وجود گره‌های سمی یا مصرف برخی داروها نظیر آمیودارون برای مشکلات قلبی در ارتباط است. گره‌های سمی در مردان نسبت به زنان شیوع نسبتا بیشتری در ایجاد پرکاری تیروئید دارند.

چه عواملی خطر ابتلا به پرکاری تیروئید را افزایش می‌دهند؟

به طور کلی همان طور که پیشتر ذکر شد، پرکاری تیروئید در زنان و افراد بالای ۶۰ سال شایع‌تر است. احتمال ابتلا به پرکاری تیروئید در شما بیشتر است اگر:

• سابقه خانوادگی بیماری تیروئید داشته باشید؛
• سابقه ابتلا به بیماری‌ های دیگر همچون کم‌ خونی مهلک ناشی از کمبود ویتامین B12، دیابت نوع ۱ یا دیابت نوع ۲ و نارسایی اولیه آدرنال داشته باشید؛

• مقادیر زیاد غذاهای حاوی ید مانند جلبک مصرف کنید؛
• داروهای حاوی ید استفاده کنید؛
• محصولات حاوی نیکوتین مصرف کنید؛
• در ۶ ماه گذشته باردار بوده باشید.

از این رو توصیه می‌کنیم که حتما درباره عوارض پرکاری تیروئید هم با دکتر غدد صحبت کنید.

سابقه خانوادگی بیولوژیکی بیماری تیروئید

با توجه به اینکه شایع ترین علت پرکاری تیروئید ابتلا به بیماری گریوز است و این بیماری معمولا در افراد دیگر خانواده نیز دیده می شود، سابقه خانوادگی در ابتلا به پرکاری تیروئید تاثیر به سزایی دارد.

اگر به دنبال راهکارهای موثر برای درمان پرکاری تیروئید هستید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله زیر را مطالعه کنید:

بیماری‌های خودایمنی

عموما افراد دچار بیماری‌های خود ایمنی سیستم ایمنی حساس تری نسبت به افراد سالم داشته و این امر آنها را مستعد ابتلا به سایر بیماری‌های خود ایمنی می‌کند. همان طور که پیشتر ذکر شد، با توجه به اینکه شایع‌ترین علت ابتلا به پرکاری تیروئید بیماری گریوز است و در آن سیستم ایمنی فرد باعث می‌شود که غده تیروئید بیش از اندازه هورمون های خود را ترشح کند، بیماری‌های خود ایمنی می‌توانند عامل خطری برای ابتلا به پرکاری تیروئید باشند.

سیگار کشیدن

مطالعات علمی نشان داده اند که مصرف سیگار با ابتلا به پرکاری تیروئید رابطه معناداری داشته است.

اگر به دنبال راهکارهای موثر برای ترک سیگار هستید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله زیر را مطالعه کنید:

بارداری

در اوایل بارداری، بدن مادر نیاز دارد هورمون‌های تیروئیدی بیشتری را نسبت به حالت عادی تولید کند تا به رشد جنین کمک کند. داشتن سطح کمی بالاتر از حد طبیعی هورمون‌های تیروئید معمولا مشکلی ندارد اما اگر این سطح به‌طور چشمگیری افزایش یابد، پزشک ممکن است نیاز به طراحی یک برنامه درمان پرکاری تیروئید داشته باشد. سطح بالای هورمون‌های تیروئید می‌تواند بر مادر و جنین تأثیر بگذارد.

تشخیص پرکاری تیروئید در دوران بارداری می‌تواند دشوار باشد، زیرا سطح هورمون‌های تیروئید به طور طبیعی افزایش می‌ یابد و دیگر علائم بارداری ممکن است نشانه‌ های بیماری را مخفی کنند.

افزایش هورمون های تیروئیدی در مادر می تواند در ادامه برای وی باقی مانده و منجر به تیروئیدیت پس از زایمان شود.

اگر به دنبال آگاهی خطرات جراحی پرکاری تیروئید هستید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله زیر را مطالعه کنید:

توصیه ای تیم دارو دات کام به شما

دلایل مختلفی می‌تواند منجر به ابتلای شما به پرکاری تیروئید شود. خبر خوب آن است که عموما این عوامل قابل درمان هستند و می‌توان آن ها را کنترل کرد. شناخت نسبت به دلایل مختلفی که می‌تواند سبب پرکاری تیروئید شود به شما این امکان را می‌دهد تا بتوانید با آگاهی بیشتر بیماری خود را تحت کنترل داشته باشید.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

آیا بیماری گریوز باعث پرکاری تیروئید می‌شود؟

بله، بیماری گریوز یکی از شایع‌ترین علل پرکاری تیروئید است و به‌دلیل یک اختلال خودایمنی باعث تحریک بیش از حد غده تیروئید می‌شود.

چگونه می‌توان از عود مجدد پرکاری تیروئید پیشگیری کرد؟

با پیگیری منظم پزشک، مصرف دقیق داروهای ضدتیروئید، مدیریت استرس، پرهیز از مصرف خودسرانه ید و انتخاب روش درمانی قطعی در موارد لازم می‌توان احتمال عود را کاهش داد.

آیا پرکاری تیروئید ژنتیکی است؟

در برخی افراد زمینه ژنتیکی نقش دارد، به‌ویژه در بیماری گریوز، اما ژنتیک تنها یکی از عوامل مؤثر است و به تنهایی باعث بروز بیماری نمی‌شود.

آیا پرکاری تیروئید می‌تواند باعث کاهش وزن شدید شود؟

بله، افزایش متابولیسم ناشی از پرکاری تیروئید می‌تواند به کاهش وزن قابل توجه، حتی در صورت اشتهای طبیعی یا افزایش‌یافته، منجر شود.