عوارض قند خون بالا؛ از آسیب‌های پنهان هایپرگلیسمی

عوارض بالا بودن قند خون چیست؟

وقتی قند خون برای مدت طولانی بالا باشد، گلوکز اضافی به دیواره رگ‌ها و بافت‌های عروق خونی می‌چسبد و باعث التهاب و سخت‌تر شدن جریان خون می‌شود. این آسیب تدریجی، باعث اختلال در خون‌ رسانی و عملکرد طبیعی اندام‌ها شده و زمینه مشکلات جدی را در بدن ایجاد می‌کند. این مشکلات، معمولا در ابتدا علامت مشخصی ندارند.

متن انگلیسی:

The glucose level at which people with diabetes start to experience symptoms varies. Many people don’t experience symptoms until their blood sugar is 250 mg

ترجمه متن:

سطح گلوکزی که در آن افراد مبتلا به دیابت شروع به تجربه علائم می‌کنند، متفاوت است. بسیاری از افراد تا زمانی که قند خونشان به ۲۵۰ میلی‌گرم در لیتر نرسد، علائمی را تجربه نمی‌کنند.

(منبع)

در ادامه، عوارض کوتاه مدت و بلند مدت هایپرگلیسمی را بررسی خواهیم کرد:

عوارض کوتاه مدت قند خون بالا

تشخیص علائم اولیه قند خون بالا می‌تواند به شناسایی و درمان فوری آن کمک کند. موارد زیر، عوارض ناشی از قند خون بالا در کوتاه مدت هستند:

• تکرر ادرار
• افزایش تشنگی
• کم‌آبی بدن
• تاری دید
• احساس ضعف یا خستگی غیرمعمول

علائم قند خون بالا در زنان در کوتاه مدت می‌تواند شامل سوزش و خارش واژن و عفونت‌های قارچی واژن باشند. در مقابل مردان اختلال نعوظ را در این شرایط تجربه خواهند کرد.

عوارض بلند مدت قندخون بالا (هایپرگلاسمی) چیست؟

عوارض طولانی مدت قند خون بالا که درمان نمی‌شوند، شامل موارد زیر هستند:

1. بیماری‌های قلبی و عروقی

بیماری‌های قلبی عروقی (CVD) همچون حمله قلبی، سکته و نارسایی قلبی از شایع‌ترین و خطرناک‌ترین عوارض دیابت به‌ویژه نوع ۲ محسوب می‌شوند. افراد مبتلا به دیابت، ۲ تا ۴ برابر بیشتر از افراد بدون دیابت در معرض ابتلا به بیماری قلبی عروقی و مرگ ناشی از آن هستند، زیرا قند خون بالا به تدریج به عروق خونی و اعصاب آسیب می‌زند و فرآیندهایی مثل آترواسکلروز (تجمع چربی، کلسترول و مواد التهابی در دیواره رگ‌ها و تشکیل پلاک) را تسریع می‌کند.

2. نوروپاتی دیابتی (آسیب اعصاب)

نوروپاتی دیابتی، آسیب عصبی ناشی از دیابت است که به‌دنبال قند خون بالا در طول زمان رخ می‌دهد و می‌تواند اعصاب حسی و حرکتی در پاها، دست‌ها و دیگر قسمت‌های بدن را تحت تاثیر قرار دهد. این آسیب عصبی (نوروپاتی) باعث درد، بی‌حسی، سوزش و از دست دادن حس می‌شود و در موارد شدید می‌تواند به زخم‌های غیرقابل‌تشخیص، عفونت و قطع عضو منجر شود.

3. نفروپاتی (مشکلات کلیوی)

نفروپاتی دیابتی یا بیماری کلیوی ناشی از دیابت یکی از عوارض جدی دیابت نوع ۱ و نوع ۲ است که به دلیل آسیب تدریجی به رگ‌های کوچک کلیه‌ها در اثر قند خون بالا رخ می‌دهد. نفروپاتی دیابتی باعث نشت پروتئین به ادرار (آلبومینوریا) و کاهش تدریجی کارکرد کلیه شده و در موارد پیشرفته فرد به دیالیز یا پیوند نیاز پیدا می‌کند.

4. رتینوپاتی (آسیب شبکیه چشم)

رتینوپاتی دیابتی یک عارضه چشمی ناشی از دیابت است که در آن قند خون بالا به رگ‌های خونی کوچک شبکیه آسیب می‌زند و باعث ضعف، نشت یا انسداد این رگ‌ها می‌شود. در مراحل پیشرفته رتینوپاتی دیابتی، رگ‌های جدید غیرطبیعی رشد کرده که می‌توانند خونریزی، تورم، جدا شدن شبکیه و کاهش دید تا کوری ایجاد کنند.

5. پای دیابتی و زخم‌های مزمن

در افراد مبتلا به دیابت، زخم پای دیابتی در نتیجه آسیب عصبی (نوروپاتی)، گردش خون ضعیف و کنترل ضعیف قند خون ایجاد می‌شود. این زخم‌ها اغلب در قسمت پایین پا شکل می‌گیرند و ممکن است به‌سرعت عفونی شوند و بدون درمان مناسب به گسترش عفونت، نکروز بافت و حتی قطع عضو منجر شوند.

6. بیماری دهان و دندان

بیماری‌های دهان و دندان از عوارض شایع دیابت هستند و بیشتر به‌صورت التهاب و عفونت دندان و لثه بروز می‌کنند. قند خون بالا رشد باکتری‌ها را افزایش داده و توان بدن برای مقابله با عفونت را کاهش می‌دهد، در نتیجه خطر خونریزی لثه، لق‌شدن دندان و تاخیر در ترمیم زخم‌ها بیشتر می‌شود.

7. سکته مغزی

قند خون بالا به مرور باعث سخت شدن و باریک شدن عروق خونی مغز (آترواسکلروز) شده و احتمال انسداد جریان خون یا خونریزی مغزی را افزایش می‌دهد. همچنین دیابت اغلب با فشار خون و چربی خون همزمان و چاقی همراه است که ریسک سکته را بیشتر می‌کنند.

8. بیماری پوستی

دیابت می‌تواند منجر به بیماری‌های پوستی متنوع شود، زیرا قند خون بالا باعث ضعف سیستم ایمنی و کاهش جریان خون به پوست می‌شود. شایع‌ترین مشکلات پوستی ناشی از دیابت شامل عفونت‌های باکتریایی و قارچی، خشکی پوست، خارش، تاول و تغییر رنگ پوست هستند.

بالا بودن قند خون چه عوارض خطرناکی به همراه دارد؟

از خطرناک‌ترین عوارض و آسیب‌های هایپرگلیسمی می‌توان به دو بیماری زیر اشاره کرد که به درمان اورژانسی پزشکی نیاز دارند:

• اگر دیابت نوع ۱ دارید و سطح گلوکز خون شما بالا است، ممکن است به کتواسیدوز دیابتی مبتلا شوید. کتواسیدوز دیابتی در اثر کمبود انسولین و افزایش قند خون رخ می‌دهد. در این عارضه، بدن برای تامین انرژی به‌جای گلوکز، چربی‌ها را می‌سوزاند و کتون تولید می‌کند. کتون‌ها باعث اسیدی شدن خون، تهوع، استفراغ و در موارد شدید کما می‌شوند.
• اگر دیابت نوع ۲ دارید و برای مدت طولانی سطح قند خون بسیار بالا بوده، ممکن است به وضعیتی به نام وضعیت قند خون بالای هایپراسمولار مبتلا شوید. سندرم هایپراسمولار هایپرگلیسمیک با افزایش شدید قند خون و کم‌آبی بدن همراه است. این عارضه با افزایش غلظت خون باعث خستگی شدید، تشنگی زیاد و در موارد شدید کما می‌شود.

برای آشنایی با اقدامات ضروری در زمان بالا رفتن شدید قند خون، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

آیا می‌توان از عوارض مزمن قند خون بالا پیشگیری کرد؟

پیشگیری کامل از عوارض قند خون بالا در هنگام ابتلا به دیابت می‌تواند دشوار باشد. اما می‌توانید برنامه مدیریت دیابت خود را طوری تنظیم کنید که تعداد دفعات هایپرگلیسمی را کاهش دهد.

انجام این کار، زمانی آسان‌تر می‌شود که شما و پزشک از علت افزایش قند خون مطلع باشید. برای این کار، بهتر است تا حد امکان، در مورد هرگونه دوره قند خون بالا به پزشک خود اطلاعات دهید. گاهی کلید حل مشکل، می‌تواند به سادگی تغییر زمان مصرف دارو، غذا خوردن و ورزش کردن باشد.

مراحل زیر، می‌توانند به پیشگیری از قند خون بالا کمک کنند:

• تمام داروهای خود را طبق دستور مصرف کنید.
• دستورالعمل‌های پزشک خود را در مورد غذا و ورزش دنبال کنید.
• قند خون خود را مرتبا بررسی کنید.
• وزن خود را پایین نگه دارید.
• استرس و اضطراب خود را کنترل کنید.

برای آشنایی با نقش استرس در تشدید علائم دیابت و اهمیت مدیریت آن، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

آیا در صورت کنترل قند خون، باز هم احتمال بروز عوارض وجود دارد؟

کنترل قند خون می‌تواند خطر بروز بسیاری از عوارض دیابت را کاهش دهد، اما کاملا از بروز آن‌ها جلوگیری نمی‌کند. عوامل دیگری مانند ژنتیک، فشار خون، چربی خون، سبک زندگی و مدت زمان ابتلا به دیابت نیز در بروز عوارض نقش دارند. بنابراین ارزیابی منظم قند خون، رعایت رژیم غذایی، فعالیت بدنی و معاینات پزشکی همواره ضروری هستند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت وجود علائم زیر، هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید:

• قند خون مکررا بالای 180–200 میلی‌گرم/دسی‌لیتر باشد.
• علائمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، خستگی یا تاری دید داشته باشید.
• تهوع، استفراغ، درد شکم یا بوی میوه‌ای دهان مشاهده شود.
• زخم‌ها یا عفونت‌ها به‌خوبی التیام نمی‌یابند.
• احساس سرگیجه، ضعف شدید یا تغییر وضعیت ذهنی داشته باشید.

اگر به دنبال شناخت یک راهکار طبیعی برای مدیریت نوسانات قند خون هستید، پیشنهاد می‌شود مطلب زیر را بخوانید:

چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کنیم؟

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

قند خون بالا می‌تواند طیف گسترده‌ای از عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت ایجاد کند که از خشکی دهان، تکرر ادرار و کتواسیدوز دیابتی (عوارض حاد) تا مشکلات جدی قلبی، عصبی، کلیوی، چشمی و زخم‌های پای دیابتی را شامل می‌شود.

برای کاهش خطر این عوارض باید بدانیم قند خون بالا را چگونه پایین بیاوریم، داروها را طبق دستور مصرف کنیم، رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم داشته باشیم، قند خون را مرتب کنترل کرده و معاینات پزشکی را به صورت منظم انجام دهیم. همچنین شناسایی سریع علائم و مراجعه به پزشک در صورت شدت یافتن آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

سوالات متداول

عوارض قند خون بالای 400 چیست؟

فرد در صورت قند بالای 400 با عوارض خطرناکی همچون کتواسیدوز دیابتی، سندروم هایپراسمولار هایپرگلیسمی و آسیب به اندام‌های حیاتی همچون چشم‌ها، کلیه و قلب مواجه می‌شود.

عوارض قند خون بالای 600 چیست؟

در این شرایط فرد کمای مغزی، نارسایی حاد اندام‌ها و تشنج را تجربه خواهد کرد.

شایع‌ترین عارضه طولانی‌مدت قند خون بالا چیست؟

آسیب به عروق خونی و اعصاب که منجر به بیماری‌های قلبی، سکته، نارسایی کلیه، مشکلات بینایی و زخم‌های پای دیابتی می‌شود، شایع‌ترین عوارض طولانی‌مدت هستند.

آیا عوارض قند خون بالا قابل بازگشت هستند؟

بله، در مراحل اولیه با کنترل قند خون، بسیاری از عوارض قابل بهبود یا توقف هستند؛ اما آسیب‌های پیشرفته مانند نارسایی کلیه معمولا غیرقابل بازگشت‌اند.

قند خون بالا چگونه باعث «زخم پای دیابتی» می‌شود؟

قند خون بالا با آسیب‌رساندن به اعصاب، حس درد را از بین می‌برد و با تخریب عروق، خونرسانی را مختل کرده که باعث عدم درمان زخم‌ها و عفونت می‌شود.

علائم هشداردهنده‌ای که نشان‌دهنده شروع عوارض هستند کدامند؟

تاری دید، بی‌حسی یا گزگز دست و پا، کندی درمان زخم‌ها، تکرر ادرار، افزایش تشنگی و خستگی مزمن از علائم هشداردهنده شروع عوارض هستند.

آیا قند خون بالا باعث مرگ می‌شود؟

بله، قند خون کنترل‌نشده با ایجاد عوارض کشنده مانند سکته قلبی، نارسایی کلیه، کما دیابتی و عفونت‌های شدید می‌تواند منجر به مرگ شود.

آیا قند خون بالا بر حافظه و مغز هم تاثیر می‌گذارد؟

بله، قند خون بالا با آسیب‌رساندن به عروق مغزی و اعصاب می‌تواند باعث کاهش حافظه، اختلالات شناختی و افزایش خطر ابتلا به زوال عقل و آلزایمر شود.

قند خون چقدر باشد خطرناک است؟

قند خون ناشتای بالای ۱۳۰ و بعد از غذا بالای ۱۸۰ خطرناک است. اعداد بالای ۲۵۰ هم نیاز به درمان فوری دارند.

برای قند عصبی چی خوبه؟

برای کنترل قند خون ناشی از استرس، مدیریت اضطراب با ورزش، خواب کافی، تکنیک‌های آرام‌سازی و مصرف دمنوش‌های آرامبخش بسیار موثر و مفید است.

قند خون چگونه بالا میرود؟

قند خون با مصرف غذاهای پرکربوهیدرات و شیرین بالا می‌رود. اگر لوزالمعده انسولین کافی ترشح نکند یا بدن به آن مقاوم باشد، قند وارد سلول‌ها نشده و در خون انباشته می‌شود.

علائم قند خون بالا چیست؟

تشنگی شدید، تکرر ادرار، خشکی دهان، خستگی، تاری دید، کاهش وزن بی‌دلیل و کندی درمان زخم‌ها از علائم شایع قند خون بالا هستند.

چه عواملی خطر ابتلا به قند خون بالا را افزایش می‌دهند؟

چاقی، کم‌تحرکی، رژیم غذایی ناسالم، سن بالا و سابقه خانوادگی دیابت از مهم‌ترین عوامل افزایش خطر ابتلا به قند خون بالا هستند.