استرس و دیابت؛ استرس چگونه قند خون را بالا می‌برد؟

آیا استرس بر قند خون تاثیر می‌گذارد؟

تغییرات قند خون در همه موارد فقط مربوط به رژیم غذایی نیست؛ بالا رفتن قند خون در برخی از مواقع بر اثر واکنش بدن به اضطراب ایجاد می‌شود. تاثیر استرس بر قند خون به دنبال افزایش هورمون کورتیزول یا همان هورمون استرس در بدن است.

افزایش سطح کورتیزول در خون باعث افزایش مقاومت سلولی به انسولین و در نتیجه بالا رفتن قند خون در بدن خواهد شد. به دنبال کاهش ترشح انسولین، قند بیشتری در خون باقی می‌ماند و سطح قند خون نامتعادل می‌شود.

در نظر داشته باشید که بالا رفتن قند خون در استرس بسته به نوع دیابت فرد نیز متفاوت خواهد بود. این موضوع باعث می‌شود استرس هم برای افراد مبتلا به دیابت خطرناک بوده و هم به‌‌عنوان عامل بالقوه برای بروز این بیماری به شمار رود.

آیا کورتیزول باعث افزایش قند خون میشود؟

بله. کورتیزول، هورمون استرسی اصلی بدن است که در پاسخ به استرس ترشح می‌شود و نقش مهمی در استرس و قند خون دارد. این هورمون باعث افزایش تولید گلوکز در کبد و کاهش حساسیت سلول‌ها به انسولین می‌شود، بنابراین سطح قند خون بالا می‌رود.

به همین دلیل در شرایط استرس شدید یا طولانی، حتی افراد سالم ممکن است افزایش موقت قند خون را تجربه کنند. علائم بالا رفتن قند خون در اثر استرس شامل تشنگی شدید، تکرر ادرار، خستگی و گاهی تاری دید است که اگر مکرر اتفاق بیفتد، می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات مزمن باشد.

چطور استرس بر قند خون تاثیر می‌گذارد؟

استرس بر نحوه مدیریت قند خون توسط بدن تاثیر می‌گذارد. زمانی که استرس دارید، بدن شما وارد حالت «جنگ یا گریز» می‌شود؛ حتی اگر هیچ خطر واقعی وجود نداشته باشد. بدن نیز هورمون‌هایی در پاسخ به حالت جنگ یا گریز ترشح می‌کند تا انرژی فوری در اختیار شما قرار دهد. این هورمون‌ها سطح قند خون را افزایش می‌دهند تا سوخت لازم برای مقابله با تهدید را داشته باشید.

اگر شما به‌طور مداوم در معرض استرس قرار بگیرید، بدن به ترشح این هورمون‌ها ادامه می‌دهد؛ ترشح این هورمون‌ها حتی وقتی نیازی به آن‌ها ندارید نیز ادامه دارد. این وضعیت با گذشت زمان منجر به بالا رفتن سطح قند خون، مقاومت بیشتر در برابر انسولین و فشار بیشتر بر توانایی بدن برای حفظ تعادل قند خون خواهد شد.

هورمون‌های تاثیرگذار در اضطراب و قند خون

هورمون‌های موثر بر تغییرات قند خون بر اثر استرس به شرح زیر است:

• اپی‌نفرین (آدرنالین)
• گلوکاگون
• کورتیزول

زمانی که بدن شما با داشتن استرس، وارد مرحله «جنگ یا گریز» می‌شود، در این مرحله، بدن باید قند کافی برای استفاده به‌عنوان انرژی ذخیره کند؛ به‌این‌ترتیب با افزایش سطح آدرنالین، کبد گلوکز بیشتری آزاد می‌کند.

دیابت عصبی چگونه است؟

دیابت عصبی یا دیابت استرسی نوعی افزایش موقت قند خون است که عمدتاً ناشی از فشارهای روانی یا جسمانی است. در این شرایط، ترشح هورمون‌های استرس مانند کورتیزول و آدرنالین باعث می‌شود گلوکز بیشتری وارد خون شود.

برخلاف دیابت نوع ۱ یا ۲، دیابت عصبی موقتی است و با کاهش سطح استرس و رعایت سبک زندگی سالم، قند خون به حالت طبیعی برمی‌گردد. این نوع دیابت نشان‌دهنده ارتباط مستقیم بین دیابت و استرس است و اهمیت مدیریت فشارهای روانی را در کنترل قند خون نشان می‌دهد.

علائم بالا رفتن خون در اثر استرس

علائم بالا رفتن قند خون در اثر استرس معمولا به شکل موقت و قابل تشخیص است و شامل موارد زیر می‌شود:

• تشنگی و خشکی دهان بیش از حد معمول
• تکرر ادرار به دلیل تلاش بدن برای دفع گلوکز اضافی
• خستگی و ضعف عمومی به علت نوسانات انرژی بدن
• تاری دید یا کاهش وضوح بینایی کوتاه‌مدت
• سردرد و تحریک‌پذیری به دلیل تغییرات هورمونی
• گاهی اضطراب یا بی‌قراری که خود می‌تواند چرخه استرس و افزایش قند را تشدید کند.

این علائم گذرا هستند و با کاهش استرس یا استفاده از روش‌های مدیریت استرس، بهبود می‌یابند.

علت بالا رفتن قند خون در زمان استرس چیست؟

استرس در پاسخ به سیستم عصبی سمپاتیک ایجاد می‌شود. بخش‌هایی از مغز مسئول پردازش ترس، برانگیختگی و محرک‌های احساسی هستند. این فرآیند منجر به ایجاد یک سلسله واکنش‌های هورمونی و فیزیولوژیکی می‌شود.

• ترشح هورمون‌های استرس (کورتیزول و آدرنالین)
• ترشح هورمون‌هایی مانند اپی‌نفرین و کورتیزول در طول یک رویداد استرس‌زا
• ترشح هورمون‌هایی مانند کورتیزول و کاتکولامین‌ها از غدد فوق کلیوی

تاثیر استرس بر مقاومت به انسولین

هایپرگلیسمی یا افزایش قند خون بر اثر استرس شدید یا بیماری حاد که به‌عنوان سطح قند خون بالاتر از ۱۸۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر شناخته می‌شود، ممکن است به دلیل التهاب ناشی از بیماری یا عفونت رخ دهد. این التهاب باعث ایجاد مقاومت به انسولین و کاهش ترشح انسولین خواهد شد.

 آیا استرس می تواند منجر به دیابت شود؟

استرس مزمن می‌تواند باعث اختلال در عملکرد انسولین و افزایش طولانی‌مدت قند خون شود. اگرچه استرس به تنهایی دیابت ایجاد نمی‌کند اما می‌تواند زمینه‌ساز دیابت استرسی و حتی افزایش ریسک ابتلا به دیابت نوع ۲ شود. مطالعات نشان می‌دهند که افرادی که فشار روانی مزمن دارند، بیشتر در معرض افزایش طولانی‌مدت قند خون و کاهش کنترل گلوکز هستند، بنابراین رابطه مستقیمی بین دیابت و استرس وجود دارد.

تاثیر استرس بر بیماران دیابتی چگونه است؟

در بیماران مبتلا به دیابت، تاثیر استرس بر قند خون ناشتا و قند خون روزانه قابل توجه است. استرس باعث افزایش سطح هورمون‌های کاتابولیک می‌شود و کنترل گلوکز را دشوارتر می‌کند.

این وضعیت می‌تواند منجر به نوسانات شدید قند خون، دشواری در مدیریت رژیم و انسولین و افزایش خطر عوارض دیابت شود. بنابراین، توجه به ارتباط بین دیابت و استرس در مراقبت روزانه بیماران دیابتی اهمیت بالایی دارد.

تغییر عادات غذایی و خواب

ترکیب هورمون‌های استرس بالا، کاهش حساسیت به انسولین، به‌هم‌ریختگی در سبک زندگی و پرخوری احساسی باعث ایجاد اختلال در مدیریت دیابت می‌شود.

استرس و دیابت رابطه مستقیمی با یکدیگر دارند؛ اضطراب مزمن ممکن است خطر مقاومت به انسولین را افزایش داده و منجر به بالا رفتن سطح قند خون شود؛ در نهایت خطر ابتلا به دیابت نوع 2 در فرد افزایش می‌یابد.

راهکارهای کنترل استرس برای تنظیم قند خون چیست؟

کنترل استرس و قند خون با راهکارهای زیر امکان‌پذیر است:

• ورزش کردن حتی در حد یک پیاده‌روی کوتاه
• مدیتیشن و اجرای تمرین ذهن‌آگاهی؛ برای آشنایی بیشتر با مفهوم ذهن‌آگاهی، مقاله «ذهن‌آگاهی چیست؟» را مطالعه فرمایید.
• صحبت با دوست، آشنا و خانواده
• خواب کافی
• کم کردن مصرف کافئین
• مشاوره با یک درمانگر حرفه‌ای

استرس ناشی از دیابت چیست؟

دیابت به‌ویژه در روزهای اولیه تشخیص این بیماری ممکن است باعث ایجاد استرس در فرد شود. نگرانی درباره نتایج آزمایش‌ها نیز باعث ایجاد استرس خواهد شد. افراد مبتلا به دیابت علاوه‌بر نگرانی در مورد رژیم غذایی، ممکن است نگران هیپو نیز باشند؛ این حالت زمانی است که سطح قند خون بیش از حد کاهش می‌یابد. فکر کردن به اینکه چه زمانی ممکن است قند خون بیمار کاهش یابد، کمی برای بیمار استرس‌زا خواهد بود.

گاهی اوقات نیز فرد مبتلا به دیابت ممکن است تحت فشار روانی یا خستگی ناشی از مدیریت قند خون قرار بگیرند. همچنین بعضی افراد نگران ابتلا به عوارض دیابت هستند. احساس این وضعیت طبیعی است و به آن فشار روانی ناشی از دیابت گفته می‌شود و شما در این موضوع تنها نیستید. برای درمان استرس ناشی از دیابت با روانشناس صحبت کنید.

متن انگلیسی:

Some people with diabetes worry about having hypos too – when your blood sugar level goes too low. It can be stressful wondering when they might happen and managing them when they do. You might hear this called hypo anxiety and there are things you can do to manage these feelings

ترجمه متن:

برخی از افراد مبتلا به دیابت نیز نگران افت قند خون هستند. زمانی که سطح قند خون شما خیلی پایین می‌آید. فکر کردن به اینکه چه زمانی ممکن است اتفاق بیفتد و مدیریت آن در صورت وقوع می‌تواند استرس‌زا باشد. برای مدیریت اضطراب افت قند خون، کارهایی وجود دارد که می‌توانید انجام دهید.

(منبع)

آیا استرس می‌تواند باعث دیابت شود؟

استرس به‌تنهایی باعث دیابت نمی‌شود. بااین‌حال بین استرس و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، ارتباطی وجود دارد. سطوح بالای هورمون‌های استرس باعث ایجاد مقاوت به انسولین و چاقی می‌شود. این امر در نهایت منجر به ایجاد بیماری دیابت نوع دو می‌شود.

پرخوری در زمان استرس نیز یکی از عوامل موثر در ابتلا به دیابت نوع دو به شمار می‌رود. پرخوری استرسی ممکن است با گذشت زمان منجر به افزایش وزن بیش از حد و در‌نتیجه مقاومت به انسولین شود.

آیا سطح قند خون می‌تواند باعث اضطراب و افسردگی شود؟

بله، زمانی که تغییرات سطح خون در طول روز، بیش از حد شود، مشکلاتی ایجاد خواهد شد. برای مثال، افرادی که دچار افت قند خون هستند در مواردی دچار احساس اضطراب یا نگرانی، تحریک‌پذیری یا بی‌حوصلگی می‌شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت ابتلا به قند خون بالای ناشی از استرس و اضطراب، در شرایط زیر لازم است حتما به پزشک مراجعه کنید:

• اگر قند خون ناشتا یا تصادفی شما به‌طور مکرر بالا می‌ماند و با کاهش استرس یا اصلاح سبک زندگی پایین نمی‌آید.
• اگر عدد قند خون ناشتا به‌طور پایدار بیش از ۱۲۶ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا قند تصادفی بیش از ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر ثبت می‌شود.
• اگر همراه با قند خون بالا دچار علائمی مثل تشنگی شدید، تکرر ادرار، تاری دید، خستگی غیرعادی یا کاهش وزن ناخواسته هستید.
• اگر سابقه پیش‌دیابت، دیابت، دیابت بارداری یا سابقه خانوادگی دیابت دارید.
• اگر قند خون بالا حتی در روزهای بدون استرس یا اضطراب نیز مشاهده می‌شود.
• اگر همزمان دچار اضطراب شدید، حملات پانیک یا اختلالات خواب مزمن هستید که کنترل آن‌ها دشوار شده است.

پزشک از شما می‌خواهد علائم خود را همراه با وعده‌های غذایی و فعالیت‌ها ثبت کنید. احتمال دارد که شما دچار هیپوگلیسمی غیردیابتی یا یک بیماری دیگر باشید که بر قند خون تاثیر گذاشته باشد. به‌این‌ترتیب برای تشخیص دقیق علت افزایش قند خون فقط باید به پزشک مراجعه کنید و از درمان‌های موقت خانگی برای کاهش قند خون خودداری کنید.

 نحوه درمان و مدیریت استرس در بیماران دیابت

مدیریت استرس بخش مهمی از کنترل دیابت و استرس است. روش‌های موثر شامل ورزش منظم، تمرینات تنفسی و مدیتیشن، خواب کافی، رعایت رژیم غذایی سالم و حمایت روانی است.

همچنین پایش منظم قند خون، به ویژه تاثیر استرس بر قند خون ناشتا، به بیماران کمک می‌کند تا تغییرات موقت قند خون ناشی از استرس را شناسایی و مدیریت کنند.

کنترل دیابت عصبی با کاهش فشارهای روانی و ایجاد سبک زندگی متعادل، به کاهش نوسانات قند خون و بهبود کیفیت زندگی کمک می‌کند.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

استرس می‌تواند از طریق فعال‌سازی هورمون‌هایی مانند کورتیزول و آدرنالین، تعادل قند خون را بر هم بزند و با افزایش مقاومت به انسولین، زمینه افزایش قند خون را فراهم کند.

این اثر در افراد مبتلا به دیابت یا در معرض خطر دیابت، شدیدتر است. تداوم استرس، همراه با اختلال خواب و تغذیه، کنترل قند خون را دشوارتر می‌کند. بنابراین مدیریت هم‌زمان استرس و سبک زندگی سالم، نقش کلیدی در پیشگیری از نوسانات قند خون، کاهش خطر دیابت نوع ۲ و حفظ سلامت متابولیک دارد.

اگر سوالی دارید، می‌توانید در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

قند عصبی یا قند استرسی چیست؟

قند عصبی به افزایش موقت قند خون در پاسخ به استرس یا هیجانات شدید گفته می‌شود که معمولاً ناشی از ترشح هورمون‌های استرس مانند کورتیزول و آدرنالین است.

چگونه دیابت عصبی را کنترل کنیم؟

با مدیریت استرس از طریق روش‌هایی مثل تمرینات تنفسی، ورزش منظم، خواب کافی، رژیم متعادل و پیگیری منظم قند خون می‌توان دیابت عصبی را کنترل کرد.

چه تفاوتی بین دیابت عصبی و دیابت معمولی وجود دارد؟

دیابت عصبی موقتی و ناشی از استرس است و معمولاً با کاهش استرس برطرف می‌شود، در حالی که دیابت معمولی (نوع ۱ یا ۲) یک اختلال مزمن در تولید یا عملکرد انسولین است و نیاز به درمان طولانی‌مدت دارد.

تاثیر استرس بر آزمایش قند خون چیست؟

استرس می‌تواند موقتاً قند خون را بالا ببرد و نتیجه آزمایش قند را بالاتر از مقدار واقعی نشان دهد.

تاثیر استرس بر قند خون ناشتا چیست؟

استرس شدید ممکن است حتی قند خون ناشتا را افزایش دهد، زیرا بدن برای مقابله با استرس، گلوکز بیشتری تولید می‌کند.