انواع زگیل تناسلی و انواع HPV؛ آشنایی با تیپ‌های مختلف ویروس HPV

4.6/5 - (10 امتیاز)
دکتر نيلوفر يعقوبی
123
تاریخ انتشار: 27 شهریور 1404 | 16 فروردین 1405
7 دقیقه
0 نظر

زگیل تناسلی یکی از شایع‌ترین عفونت‌های منتقل‌شونده از راه تماس جنسی است و عامل اصلی آن، ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) است. این ویروس بیش از 100 نوع مختلف دارد که برخی از آن‌ها پوست و برخی دیگر نواحی تناسلی و مخاطی بدن را درگیر می‌کنند.

در میان انواع مختلف HPV، تعدادی از تیپ‌ها کم‌خطر محسوب می‌شوند و معمولا باعث ایجاد زگیل‌های تناسلی یا ضایعات پوستی خوش‌خیم می‌شوند، در حالی که برخی تیپ‌های پرخطر می‌توانند با بروز سرطان‌هایی مانند سرطان دهانه رحم، مقعد، آلت تناسلی و حلق ارتباط داشته باشند.

زگیل‌های تناسلی اغلب به صورت برجستگی‌های کوچک، نرم و گاهی شبیه گل‌کلم در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد ظاهر می‌شوند و از طریق تماس مستقیم پوستی در طول رابطه جنسی منتقل می‌گردند.

آشنایی با انواع زگیل تناسلی و تیپ‌های مختلف ویروس HPV نقش مهمی در تشخیص به‌موقع، پیشگیری از انتقال و انتخاب روش‌های مناسب درمان دارد. در ادامه این مقاله از دارو دات کام، انواع زگیل تناسلی و مهم‌ترین تیپ‌های ویروس HPV و میزان خطر هر یک را بررسی می‌کنیم.

ویروس HPV چیست؟

ویروس HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی (Human Papillomavirus)، گروهی از ویروس‌هاست که می‌تواند پوست و غشاهای مخاطی بدن را آلوده کند. بیش از ۱۰۰ نوع مختلف از این ویروس شناسایی شده است که حدود ۳۰ تا ۴۰ نوع آن از طریق تماس جنسی منتقل می‌شوند و ناحیه تناسلی را درگیر می‌کنند.

برخی از انواع HPV کم‌خطر هستند و بیشتر باعث ایجاد زگیل تناسلی می‌شوند، در حالی که برخی دیگر در دسته انواع پرخطر قرار می‌گیرند و ممکن است در صورت ماندگاری طولانی در بدن، خطر بروز سرطان‌هایی مانند سرطان دهانه رحم، مقعد، آلت تناسلی یا گلو را افزایش دهند.

HPV به‌عنوان شایع‌ترین عفونت مقاربتی (STI) در جهان شناخته می‌شود. تقریبا هر فرد در مقطعی از زندگی خود به HPV مبتلا خواهد شد.

انتقال ویروس HPV معمولا از طریق تماس مستقیم پوست با پوست در طول رابطه جنسی رخ می‌دهد. در بسیاری از موارد این ویروس هیچ علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند و فرد ممکن است بدون اطلاع از وجود عفونت، آن را به دیگران منتقل کند. به همین دلیل انجام آزمایش‌های غربالگری، آگاهی از علائم احتمالی و استفاده از واکسن HPV از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری و کنترل این عفونت محسوب می‌شوند.

 

علائم اچ پی وی چیست؟

HPV معمولا هیچ علائمی ایجاد نمی‌کند. اکثر افرادی که به این ویروس مبتلا هستند، متوجه آن نمی‌شوند و هیچ مشکلی برایشان به وجود نمی‌آید. اما گاهی این ویروس می‌تواند باعث رشد بدون درد یا توده‌هایی در اطراف واژن، آلت تناسلی یا زگیل مقعدی شود.

در واقع شایع‌ترین نشانه ویروس، زگیل‌های تناسلی هستند. زگیل‌های تناسلی توده‌های زبر و شبیه گل‌کلم هستند که روی پوست رشد می‌کنند و ممکن است شبیه اسکین تگ یا برچسب‌های پوستی باشند.

این زگیل‌ها ممکن است هفته‌ها، ماه‌ها یا حتی سال‌ها پس از ابتلا به HPV کم‌خطر ظاهر شوند. زگیل‌های تناسلی مسری هستند مانند همه انواع HPV و ممکن است خارش‌دار و بسیار ناراحت‌کننده باشند. انواع پرخطر HPV اغلب تا زمانی که به سرطان تبدیل نشده‌اند، علائمی ایجاد نمی‌کنند.

 

 

انواع اچ پی وی کدامند؟

بیش از ۲۰۰ نوع ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) وجود دارد. همه‌ انواع HPV فقط می‌توانند در نوع خاصی از سلول‌ها به نام سلول‌های اپی‌تلیال سنگفرشی زندگی کنند. این سلول‌ها به طور طبیعی در سطح پوست و همچنین روی سطوح و غشاهای مرطوب بدن که غشا یا سطوح مخاطی نامیده می‌شوند، یافت می‌شوند.

تنها تعداد کمی از آن‌ها به ویژه انواع پرخطر HPV با تغییر سلول‌ها از حالت طبیعی به غیرطبیعی باعث ایجاد مشکل می‌شوند.

انجمن سرطان آمریکا در مورد چگونگی دسته‌بندی انواع اچ پی وی (HPV) چنین می‌گوید:

 

blockquote icon
متن انگلیسی:

The different types of HPV are identified by numbers and are grouped based on whether they infect cutaneous (skin) cells or mucosal (genital) cells

ترجمه متن:

انواع مختلف HPV با شماره مشخص می‌شوند و بر اساس این‌که سلول‌های پوستی (cutaneous) یا سلول‌های مخاطی (مانند ناحیه تناسلی) را آلوده می‌کنند، دسته‌بندی می‌شوند. (منبع)

 

در ادامه، انواع شایع اچی پی وی را بررسی می‌کنیم:

 

1. انواع HPV پوستی

بسیاری از انواع HPV پوستی هستند؛ یعنی به سلول‌های سطح پوست حمله کرده و در آن‌ها زندگی می‌کنند. این نوع HPV می‌تواند باعث ایجاد زگیل روی پوست شود؛ مثلا در دست‌ها، بازوها و پاها.

این زگیل‌ها همان زگیل‌های شایع پوستی هستند و با زگیل‌های تناسلی فرق دارند.

 

2. انواع HPV مخاطی یا تناسلی

غشاهای مخاطی لایه‌های مرطوبی هستند که اندام‌ها و بخش‌هایی از بدن را که با بیرون ارتباط دارند، می‌پوشانند؛ مثل:

  • واژن، مقعد، دهانه رحم و فرج
  • پوست داخلی ختنه‌گاه و مجرای ادراری آلت تناسلی مرد
  • داخل بینی، دهان و گلو
  • نای و نایژه‌ها
  • سطح داخلی پلک‌ها

انواع مخاطی HPV به سلول‌های موجود در سطح این غشاها حمله کرده و در آن‌ها باقی می‌مانند. به آن‌ها انواع تناسلی یا آنوژنیتال هم گفته می‌شود، زیرا اغلب نواحی تناسلی و مقعد را که سطح مخاطی دارند، درگیر می‌کنند. با این حال، می‌توانند دهان و گلو را هم آلوده کنند.

انواع HPV مخاطی بر اساس خطر سرطان‌زایی به کم‌خطر و پرخطر تقسیم می‌شوند.

 

3. انواع کم‌خطر

HPV نوع 6 و 11، نمونه‌هایی از انواع کم‌خطر هستند. این ویروس‌ها بیشتر باعث ایجاد زگیل تناسلی می‌شوند و به ندرت موجب سرطان می‌گردند. ابتلا به HPV کم‌خطر تناسلی می‌تواند زگیل‌هایی به شکل گل‌کلم در اطراف ناحیه تناسلی یا مقعد ایجاد کند. گاهی این زگیل‌ها در قسمت‌هایی مثل دهانه رحم یا داخل واژن دیده می‌شوند که به راحتی قابل تشخیص نیستند.

 

HPV نوع 6 و 11؛ شایع‌ترین انواع زگیل تناسلی

ویروس HPV نوع ۶ و ۱۱ از شایع‌ترین تیپ‌های ویروس پاپیلومای انسانی هستند که بیشتر موارد زگیل تناسلی را ایجاد می‌کنند. این دو تیپ در گروه ویروس‌های کم‌خطر قرار می‌گیرند و معمولا باعث بروز ضایعات برجسته و نرم شبیه گل‌کلم در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد می‌شوند.

زگیل‌های ناشی از این تیپ‌ها اغلب چند هفته تا چند ماه پس از تماس جنسی با فرد آلوده ظاهر می‌شوند. اگرچه این انواع HPV معمولاً با سرطان ارتباط ندارند، اما می‌توانند به‌راحتی از طریق تماس پوستی در طول رابطه جنسی منتقل شوند و در صورت درمان نشدن گسترش پیدا کنند.

 

4. انواع پرخطر

HPV نوع 16، 18، 31، 33 و 42 نمونه‌هایی از انواع پرخطر هستند که می‌توانند منجر به سرطان شوند. این ویروس‌ها گاهی از سیستم ایمنی بدن فرار می‌کنند، در نتیجه بدن قادر به پاک‌سازی آن‌ها نمی‌شود.

در این حالت، عفونت برای مدت طولانی باقی می‌ماند و به سلول‌های طبیعی آسیب می‌زند، آن‌ها را به سلول‌های غیرطبیعی تبدیل می‌کند و در نهایت می‌تواند به سرطان منجر شود.

در واقع، انواع پرخطر HPV عامل بروز ۶ نوع سرطان مختلف هستند.

 

HPV نوع 16 و 18؛ پرخطرترین تیپ‌ها

تیپ‌های ۱۶ و ۱۸ ویروس HPV از مهم‌ترین انواع پرخطر این ویروس محسوب می‌شوند. این تیپ‌ها بیشتر با ایجاد سرطان‌های مرتبط با HPV، به‌ویژه سرطان دهانه رحم، ارتباط دارند و در بسیاری از موارد سرطان‌های ناحیه تناسلی، مقعد و حتی گلو نیز نقش دارند.

برخلاف تیپ‌های کم‌خطر که معمولا باعث زگیل قابل مشاهده می‌شوند، تیپ‌های پرخطر ممکن است در ابتدا بدون علامت باشند و تنها از طریق آزمایش‌های غربالگری تشخیص داده شوند. به همین دلیل آگاهی، واکسیناسیون و انجام بررسی‌های پزشکی منظم اهمیت زیادی در پیشگیری از عوارض این تیپ‌ها دارد.

 

تفاوت HPV کم‌خطر و پرخطر چیست؟

ویروس HPV به طور کلی به دو دسته کم‌خطر و پرخطر تقسیم می‌شود. انواع کم‌خطر معمولا باعث ایجاد زگیل‌های پوستی یا تناسلی می‌شوند و به ندرت با سرطان ارتباط دارند. در مقابل، انواع پرخطر می‌توانند تغییراتی در سلول‌های بدن ایجاد کنند که در صورت تداوم عفونت ممکن است به سرطان‌هایی مانند سرطان دهانه رحم، مقعد، آلت تناسلی یا گلو منجر شوند.

تفاوت اصلی این دو گروه در میزان احتمال ایجاد سرطان و نوع ضایعاتی است که در بدن ایجاد می‌کنند.

 

کدام نوع HPV باعث زگیل تناسلی می‌شود؟

بیشتر موارد زگیل تناسلی به دلیل ابتلا به ویروس HPV تیپ ۶ و ۱۱ ایجاد می‌شوند. این تیپ‌ها مسئول بخش عمده‌ای از زگیل‌های تناسلی هستند و معمولا ضایعاتی برجسته و شبیه گل‌کلم در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد ایجاد می‌کنند.

اگرچه این انواع در گروه ویروس‌های کم‌خطر قرار دارند، اما همچنان می‌توانند از طریق تماس جنسی منتقل شوند و در صورت عدم درمان باعث گسترش زگیل‌ها در ناحیه آلوده شوند.

 

کدام انواع HPV باعث سرطان می‌شوند؟

برخی از انواع ویروس پاپیلومای انسانی در گروه HPV پرخطر قرار می‌گیرند و می‌توانند با افزایش خطر بروز سرطان مرتبط باشند. مهم‌ترین این تیپ‌ها HPV نوع ۱۶ و ۱۸ هستند که سهم قابل توجهی از موارد سرطان دهانه رحم را ایجاد می‌کنند.

علاوه بر این دو نوع، تیپ‌های دیگری مانند ۳۱، ۳۳، ۴۵، ۵۲ و ۵۸ نیز در دسته انواع پرخطر قرار دارند و در برخی موارد با سرطان‌های ناحیه تناسلی، مقعد، گلو و دهان ارتباط دارند.

عفونت با HPV پرخطر معمولا در مراحل اولیه علامت مشخصی ایجاد نمی‌کند و ممکن است سال‌ها بدون نشانه در بدن باقی بماند. در برخی افراد، ماندگاری طولانی‌مدت ویروس می‌تواند باعث ایجاد تغییرات غیرطبیعی در سلول‌ها شود که در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، احتمال تبدیل شدن به سرطان را افزایش می‌دهد.

به همین دلیل انجام غربالگری‌های پزشکی و واکسیناسیون HPV از مهم‌ترین راهکارهای پیشگیری از عوارض این ویروس محسوب می‌شوند.

 

چقدر طول می‌کشد تا HPV به سرطان تبدیل شود؟

خود ویروس به سرطان تبدیل نمی‌شود، اما انواع پرخطر HPV می‌توانند باعث تغییرات سلولی پیش‌سرطانی شوند. تحقیقات نشان داده است که تبدیل سلول‌های آلوده به HPV در دهانه رحم به پیش‌سرطان ۵ تا ۱۰ سال و به سرطان حدود ۲۰ سال طول می‌کشد.

 

چگونه HPV با سرطان دهانه رحم مرتبط است؟

برخی از انواع HPV، اغلب انواع 16 و 18، می‌توانند باعث تغییراتی در سلول‌های دهانه رحم شوند که به آن دیسپلازی دهانه رحم گفته می‌شود. اگر دیسپلازی درمان نشود، گاهی به سرطان دهانه رحم تبدیل می‌شود.

اگر زیر 30 سال هستید، اکثر عفونت‌های HPV به‌خودی‌خود برطرف می‌شوند. در سن 30 سالگی، یافتن HPV در آزمایش پاپ‌اسمیر می‌تواند تعیین کند که هر چند وقت یک‌بار نیاز به آزمایش‌های بعدی دارید. اگر نتیجه آزمایش مثبت باشد، ممکن است در معرض خطر بیشتری باشید و نیاز به آزمایش‌های مکرر داشته باشید.

انجام پاپ‌اسمیرهای منظم برای غربالگری سرطان دهانه رحم معمولا از 21 سالگی، مهم است. اما باید به خاطر داشت که داشتن HPV یا دیسپلازی دهانه رحم به این معنا نیست که حتما به سرطان مبتلا خواهید شد.

 

 

ویروس اچ پی وی (HPV) چیست؟

 

انواع زگیل تناسلی از لحاظ شکل ظاهری و مکان بروز

زگیل تناسلی یکی از شایع‌ترین عفونت‌های منتقله از راه تماس جنسی است که به دلیل انتقال ویروس HPV ایجاد می‌شود. این ضایعات می‌توانند از نظر شکل، اندازه و محل بروز متفاوت باشند و در نواحی مختلف دستگاه تناسلی دیده شوند.

آشنایی با انواع مختلف زگیل تناسلی به تشخیص زودهنگام و انتخاب روش مناسب برای درمان زگیل تناسلی کمک می‌کند. همچنین توجه به علائم زگیل تناسلی و مراجعه به پزشک برای بررسی دقیق اهمیت زیادی دارد.

 

1. زگیل تناسلی معمولی

زگیل تناسلی معمولی به صورت برجستگی‌های کوچک و گوشتی روی پوست ناحیه تناسلی ظاهر می‌شود. این زگیل‌ها ممکن است به صورت تکی یا چندتایی دیده شوند و معمولا دردناک نیستند، اما گاهی با خارش یا سوزش همراه هستند.

این نوع ضایعات می‌توانند هم در زگیل تناسلی زنان و هم در زگیل تناسلی مردان مشاهده شوند.

 

2. زگیل تناسلی گل‌کلمی

یکی از شناخته‌شده‌ترین انواع زگیل تناسلی، نوع گل‌کلمی است که به صورت برجستگی‌های تجمعی با ظاهری شبیه گل‌کلم دیده می‌شود. این نوع معمولا در اثر انتقال ویروس HPV ایجاد می‌شود و ممکن است در اطراف واژن، آلت تناسلی یا مقعد ظاهر شود.

در صورت مشاهده چنین ضایعاتی، مراجعه برای تشخیص زگیل تناسلی و شروع درمان زگیل تناسلی اهمیت زیادی دارد.

 

3. زگیل تناسلی صاف

زگیل‌های صاف معمولا سطحی و کم‌برجسته هستند و گاهی تشخیص آن‌ها دشوارتر است. این نوع زگیل ممکن است در نواحی تناسلی یا اطراف آن ایجاد شود و در برخی موارد بدون علائم واضح باقی بماند.

به همین دلیل بررسی پزشکی و انجام آزمایش HPV در صورت نیاز می‌تواند به تشخیص دقیق کمک کند.

 

4. زگیل‌ های نواحی تناسلی

گنیتال وارتس به زگیل‌هایی گفته می‌شود که در ناحیه تناسلی خارجی ظاهر می‌شوند. این ضایعات معمولا به دلیل انتقال ویروس HPV در تماس‌های پوستی یا رابطه جنسی ایجاد می‌شوند و در هر دو جنس قابل مشاهده هستند. آگاهی از علائم زگیل تناسلی در این ناحیه می‌تواند به تشخیص سریع‌تر بیماری کمک کند.

 

5. زگیل‌ های آناگیتال

زگیل‌های آناگیتال در اطراف مقعد یا ناحیه بین اندام تناسلی و مقعد دیده می‌شوند. این نوع زگیل‌ها ممکن است باعث خارش، ناراحتی یا خونریزی خفیف شوند.

انتقال ویروس HPV در این موارد معمولا از طریق تماس مستقیم پوست با پوست اتفاق می‌افتد و تشخیص زگیل تناسلی توسط پزشک ضروری است.

 

6. زگیل‌ های سطحی

زگیل‌های سطحی یا صاف ضایعاتی کوچک و کم‌ارتفاع هستند که ممکن است به رنگ پوست یا کمی تیره‌تر دیده شوند. این نوع زگیل‌ها گاهی در نواحی تناسلی یا اطراف آن ظاهر می‌شوند و ممکن است مدت‌ها بدون علائم واضح باقی بمانند.

 

انواع شکل زگیل تناسلی

زگیل تناسلی می‌تواند از نظر ظاهری شکل‌های مختلفی داشته باشد. برخی از آن‌ها برجسته و گل‌کلمی هستند، برخی دیگر صاف یا بسیار کوچک‌اند و حتی ممکن است با چشم به‌سختی دیده شوند. شناخت انواع شکل زگیل تناسلی به پزشک کمک می‌کند تا روند تشخیص زگیل تناسلی را دقیق‌تر انجام دهد و بهترین روش درمان زگیل تناسلی را انتخاب کند.

 

ویروس HPV در زنان

ویروس HPV می‌تواند در زنان باعث ایجاد انواع مختلفی از ضایعات پوستی یا مخاطی شود. به طور کلی، HPV برای زنان خطر بیشتری دارد؛ زیرا انواع پرخطر HPV در صورت عدم درمان می‌توانند به سرطان دهانه رحم منجر شوند.

پاپ‌اسمیر و آزمایش‌های HPV می‌توانند تغییرات سلولی پیش‌سرطانی را زود تشخیص دهند تا از سرطان دهانه رحم جلوگیری شود. HPV همچنین می‌تواند در زنان باعث زگیل‌های تناسلی شود.

 

زگیل واژن

زگیل واژن نوعی از زگیل تناسلی زنان است که در داخل یا اطراف واژن ایجاد می‌شود. این ضایعات ممکن است کوچک و بدون علامت باشند یا باعث خارش و ناراحتی شوند. در چنین شرایطی انجام آزمایش HPV و بررسی پزشکی برای تشخیص دقیق و درمان زگیل تناسلی اهمیت دارد.

 

انواع ویروس HPV در مردان

در مردان نیز ویروس HPV می‌تواند باعث بروز ضایعاتی در ناحیه تناسلی شود. زگیل تناسلی مردان معمولاً روی آلت تناسلی، اطراف آن یا در ناحیه کشاله ران دیده می‌شود. HPV می‌تواند به سرطان‌های آلت تناسلی، مقعد، سر و گردن منجر شود، اما این سرطان‌ها نادر هستند. HPV برای مردان خطر کمتری نسبت به زنان دارد و به همین دلیل، آزمایش‌های HPV معمولاً برای مردان توصیه نمی‌شوند.

 

زگیل بیضه

زگیل بیضه یکی از شکل‌های زگیل تناسلی مردان است که در پوست اطراف بیضه یا ناحیه نزدیک آن ظاهر می‌شود. این ضایعات معمولاً کوچک و گوشتی هستند و در صورت مشاهده باید برای تشخیص زگیل تناسلی و انتخاب روش مناسب درمان زگیل تناسلی در مردان به پزشک مراجعه شود.

 

 

آیا همه زگیل‌ها HPV هستند؟

بله؛ دراینباره باید بدانید که همه زگیل‌ها توسط HPV ایجاد می‌شوند، اما همه انواع HPV باعث زگیل نمی‌شوند. نوعی از HPV که می‌تواند به سرطان منجر شود، زگیل ایجاد نمی‌کند.

عفونت با انواع کم‌خطر HPV می‌تواند باعث زگیل تناسلی خارجی شود. انواع کم‌خطر HPV مانند HPV 6 و HPV 11 تقریبا ۹۰ درصد موارد زگیل تناسلی را ایجاد می‌کنند و به‌ندرت با پیش‌سرطان یا سرطان ناحیه تناسلی تحتانی مرتبط هستند.

زگیل‌هایی که روی سایر قسمت‌های بدن مانند دست‌ها ظاهر می‌شوند، توسط انواع دیگری از HPV ایجاد می‌شوند. تماس با این زگیل‌ها به نظر نمی‌رسد که باعث زگیل تناسلی شود.

 

HPV چگونه منتقل می‌شود؟

HPV بسیار مسری است، زیرا از طریق تماس پوست با پوست منتقل می‌شود. برای ابتلا به HPV نیازی به رابطه جنسی کامل نیست. حتی اگر انزال رخ ندهد، شما می‌توانید شریک خود را آلوده کنید یا از او آلوده شوید.

بنابراین شما می‌توانید HPV را از طریق موارد زیر بگیرید:

  • هرگونه تماس پوست به پوست در ناحیه تناسلی
  • رابطه جنسی واژینال، مقعدی یا دهانی
  • استفاده مشترک از وسایل جنسی

از آنجا که HPV علائمی ندارد، ممکن است ندانید که به آن مبتلا هستید. این ویروس بسیار شایع است و اکثر افراد در طول زندگی خود حداقل به یک نوع از آن مبتلا می‌شوند.

نکته مهم! برای ابتلا به HPV نیازی به داشتن شریک‌های جنسی متعدد نیست. حتی در اولین تجربه جنسی نیز ممکن است به این ویروس مبتلا شوید.

 

ویروس HPV چه کسانی را تحت تاثیر قرار می‌دهد؟

هر کسی که رابطه جنسی یا تماس نزدیک پوست با پوست در ناحیه تناسلی با شریکی که ویروس دارد، می‌تواند به HPV مبتلا شود. به طور مشابه، هر کسی که ویروس را دارد، می‌تواند آن را در طول رابطه جنسی، سکس دهانی، مقعدی یا سایر تماس‌های نزدیک تناسلی به شریک خود منتقل کند.

از طرفی اگر مبتلا به HIV باشید، سیستم ایمنی شما ممکن است در مبارزه با عفونت‌های HPV مشکل داشته باشد. همچنین، مصرف دخانیات مانند سیگار و قلیان به طور قابل توجهی مانع از بهبود خودبه‌خودی ویروس HPV می‌شود.

 

آیا اچ پی وی از طریق حیوانات هم منتقل می‌شود؟

خیر، ویروس HPV فقط بین انسان‌ها منتقل می‌شود و از طریق حیوانات قابل انتقال نیست. این ویروس مخصوص انسان‌هاست و در بدن حیوانات زندگی یا تکثیر نمی‌شود. بنابراین تماس با حیوانات خانگی مانند سگ، گربه یا سایر حیوانات باعث ابتلا به این ویروس نمی‌شود.

 

عوارض HPV چیست؟

جدی‌ترین عارضه HPV سرطان است. سرطان دهانه رحم شایع‌ترین نوع سرطان مرتبط با HPV است. سایر انواع سرطان بسیار نادرتر هستند. مهم است بدانید که داشتن HPV حتی نوع پرخطر به این معنا نیست که حتما به سرطان مبتلا خواهید شد.

زگیل‌های تناسلی عارضه دیگری از HPV هستند. این زگیل‌ها می‌توانند خارش‌دار و ناراحت‌کننده باشند و در زندگی روزمره اختلال ایجاد کنند. به جز این علائم، زگیل‌های تناسلی ضرر زیادی ندارند.

 

ارتباط HPV با سرطان دهانه رحم چیست؟

برخی از انواع پرخطر ویروس HPV با سرطان دهانه رحم ارتباط دارند. این ویروس می‌تواند در طول زمان باعث تغییرات غیرطبیعی در سلول‌های دهانه رحم شود. به همین دلیل انجام آزمایش HPV و بررسی‌های دوره‌ای برای زنان اهمیت زیادی دارد.

واکسن HPV نیز می‌تواند از ابتلا به بسیاری از تیپ‌های پرخطر ویروس جلوگیری کند و نقش مهمی در پیشگیری از HPV و کاهش خطر سرطان‌های مرتبط با این ویروس داشته باشد.

 

 

بیماری‌های مرتبط با ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) کدامند؟

همانطور که گفتیم در بیشتر موارد، HPV مشکلی ایجاد نمی‌کند؛ اما در برخی افراد، برخی از انواع HPV می‌توانند باعث موارد زیر شوند:

 

زگیل تناسلی

تغییرات غیرطبیعی در سلول‌ها که گاهی به سرطان تبدیل می‌شوند. سرطان‌های مرتبط با HPV شامل موارد زیر هستند:

  • سرطان مقعد؛ بیش از ۹۰٪ موارد سرطان مقعد توسط HPV ایجاد می‌شود. موارد جدید و مرگ‌ومیر ناشی از این سرطان در حال افزایش است.
  • سرطان دهانه رحم؛ تقریبا تمام موارد سرطان دهانه رحم توسط HPV ایجاد می‌شود. غربالگری منظم با آزمایش HPV یا پاپ‌اسمیر می‌تواند با شناسایی و حذف سلول‌های پیش‌سرطانی قبل از تبدیل به سرطان، از اکثر موارد سرطان دهانه رحم جلوگیری کند. این سرطان در زنانی که به‌ندرت یا هرگز غربالگری نمی‌شوند، شایع‌تر است.
  • سرطان اوروفارنژیال؛ حدود ۷۰٪ از سرطان‌های اوروفارنژیال در بخش میانی گلو، پشت دهان، توسط HPV ایجاد می‌شوند. این سرطان با سرطان حفره دهان که در دهان شکل می‌گیرد، متفاوت است اما هر دو از انواع سرطان‌های سر و گردن هستند.
  • سرطان آلت تناسلی؛ حدود ۶۳٪ از سرطان‌های آلت تناسلی توسط HPV ایجاد می‌شود. این نوع سرطان نادر است و معمولاً روی پوست یا زیر پوست ختنه‌گاه ایجاد می‌شود.
  • سرطان واژن؛ حدود ۷۵٪ از سرطان‌های واژن توسط HPV ایجاد می‌شود.
  • سرطان فرج؛ حدود ۶۹٪ از سرطان‌های فرج توسط HPV ایجاد می‌شود.

 

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از موارد زیر را دارید، با پزشک خود تماس بگیرید:

  • زگیل‌های تناسلی؛ زگیل‌های شبیه گل‌کلم که ممکن است در واژن، مقعد یا دهان ظاهر شوند.
  • نتایج غیرعادی پاپ‌اسمیر؛ نتایج غیرعادی در پاپ‌اسمیر ممکن است نشان‌دهنده نیاز به آزمایش‌های بیشتر برای HPV باشد.

همچنین با پزشک خود مشورت کنید تا بدانید هر چند وقت یک‌بار باید آزمایش‌هایی مانند پاپ‌اسمیر انجام دهید. اگر سیستم ایمنی شما به دلیل شرایط خاص تضعیف شده است، حتماً نگرانی‌های خود درباره HPV را با پزشک در میان بگذارید، زیرا این موضوع می‌تواند مبارزه بدن با ویروس را سخت‌تر کند.

 

چگونه نوع HPV تشخیص داده می‌شود؟

چه آزمایش‌هایی برای تشخیص عفونت HPV می‌توان انجام داد؟ برای تشخیص عفونت HPV، پزشکان از روش‌های زیر استفاده می‌کنند:

  • پاپ‌اسمیر؛ غربالگری سلول‌های پیش‌سرطانی و سرطانی دهانه رحم
  • کولپوسکوپی؛ بزرگ‌نمایی دهانه رحم برای مشاهده سلول‌های غیرعادی و انجام بیوپسی در صورت نیاز
  • آزمایش HPV؛ تشخیص انواع پرخطر ویروس که ممکن است به سرطان دهانه رحم منجر شوند.
  • بازرسی بصری با اسید استیک (VIA)؛ استفاده از محلول سرکه برای شناسایی سلول‌های غیرعادی در مناطقی که دسترسی به آزمایش‌های پیشرفته وجود ندارد.

در واقع آزمایش HPV بخشی از غربالگری دهانه رحم است. هیچ آزمایش خونی برای HPV وجود ندارد. در طی غربالگری دهانه رحم، نمونه کوچکی از سلول‌های دهانه رحم گرفته شده و برای HPV آزمایش می‌شود.

غربالگری برای همه زنانی که بین ۲۵ تا ۶۴ سال سن دارند، انجام می‌شود. این کار به محافظت در برابر سرطان دهانه رحم کمک می‌کند.

 

آزمایش تایپ HPV چیست؟

آزمایش تایپ HPV نوعی آزمایش تخصصی است که برای شناسایی نوع دقیق ویروس HPV در بدن انجام می‌شود. این آزمایش مشخص می‌کند که ویروس از نوع کم‌خطر است یا پرخطر و آیا احتمال ایجاد مشکلات جدی‌تر مانند سرطان وجود دارد یا خیر.

 

نقش تست HPV در تشخیص تیپ ویروس چیست؟

آزمایش HPV نقش مهمی در تشخیص نوع ویروس و بررسی وضعیت عفونت دارد. این آزمایش به پزشکان کمک می‌کند تا در صورت وجود تیپ‌های پرخطر، اقدامات لازم برای پیشگیری از HPV و بررسی‌های بیشتر را انجام دهند.

 

 

راه‌های درمان HPV و زگیل تناسلی چیست؟

آیا اچ پی وی قابل درمان است؟ درمان HPV شامل چه روش‌هایی است؟ در پاسخ به این سوالات باید گفت که هیچ درمانی برای خود عفونت HPV وجود ندارد. سیستم ایمنی بدن معمولاً عفونت‌های HPV را کنترل کرده و ظرف یک تا دو سال پاکسازی می‌کند، بدون اینکه منجر به سرطان شود. اما اگر HPV مشکلاتی مانند زگیل تناسلی یا تغییرات سلولی در دهانه رحم ایجاد کند، می‌توان این مشکلات را درمان کرد.

به عبارت دیگر درمان‌ها نمی‌توانند ویروس را از بدن شما خارج کنند، اما می‌توانند زگیل‌های قابل مشاهده روی نواحی تناسلی یا سایر قسمت‌های بدن و سلول‌های غیرعادی در دهانه رحم را از بین ببرند. روش‌های درمان اچ پی وی عبارتند از:

  • کرایوسرجری؛ انجماد زگیل‌ها یا تخریب سلول‌های غیرعادی با نیتروژن مایع
  • روش برش الکتروجراحی با حلقه (LEEP)؛ استفاده از یک حلقه سیمی خاص برای برداشتن زگیل‌ها یا سلول‌های غیرعادی در دهانه رحم
  • الکتروکوتر؛ سوزاندن یا الکتروکوتر زگیل‌ها با جریان الکتریکی
  • بیوپسی مخروطی با چاقوی سرد؛ برداشتن یک قطعه مخروطی از بافت دهانه رحم که حاوی سلول‌های غیرعادی است.
  • کرم تجویزی؛ استفاده از کرم‌های دارویی مستقیماً روی زگیل‌ها برای تخریب آن‌ها. این کرم‌ها ممکن است شامل ایمیکوئیمود و پودوفیلوکس (یا پودوفیلوتوکسین) باشند.
  • تری‌کلرواستیک اسید (TCA)؛ استفاده از یک درمان شیمیایی که زگیل‌ها را می‌سوزاند.
  • لیزر درمانی؛ لیزر زگیل تناسلی با استفاده از نور شدید برای تخریب زگیل‌ها یا سلول‌های غیرعادی

 

تنها تعداد کمی از افراد مبتلا به HPV پرخطر به سلول‌های غیرعادی دهانه رحم نیاز به درمان دارند تا از تبدیل شدن آن‌ها به سرطان جلوگیری شود.

 

آیا همه انواع HPV نیاز به درمان دارند؟

همه انواع HPV نیاز به درمان فوری ندارند. در بسیاری از موارد سیستم ایمنی بدن می‌تواند ویروس را در مدت زمان مشخصی کنترل کند. با این حال، در صورت بروز علائم زگیل تناسلی یا ایجاد ضایعات قابل مشاهده، درمان زگیل تناسلی برای جلوگیری از گسترش آن توصیه می‌شود. همچنین استفاده از واکسن HPV یا گارداسیل یکی از روش‌های مهم برای پیشگیری از HPV و کاهش خطر ابتلا به برخی تیپ‌های این ویروس است.

 

آیا ویروس HPV در بدن انسان تا آخر عمر مسری است؟

شما تا زمانی که ویروس HPV در بدنتان فعال است، می‌توانید آن را منتقل کنید؛ حتی اگر هیچ علائمی نداشته باشید. به عنوان مثال، حتی اگر زگیل‌های تناسلی درمان شده باشند، اما ویروس هنوز در بدن شما وجود داشته باشد، امکان انتقال HPV وجود دارد.

 

 

چگونه HPV منتقل می‌شود؟ (نحوه شیوع اچ پی وی)

 

چگونه از ابتلا به اچ پی وی می‌توان پیشگیری کرد؟

نمی‌توانید به طور کامل از ابتلا به HPV جلوگیری کنید، اما اقداماتی وجود دارد که می‌تواند کمک‌کننده باشد:

  • استفاده از کاندوم می‌تواند به محافظت در برابر HPV کمک کند، اما چون کاندوم تمام پوست اطراف ناحیه تناسلی را پوشش نمی‌دهد، محافظت کامل نیست.
  • واکسن HPV از شما در برابر انواعی از HPV که باعث اکثر موارد زگیل تناسلی و سرطان دهانه رحم و همچنین برخی سرطان‌های دیگر می‌شوند، محافظت می‌کند. اما این واکسن در برابر همه انواع HPV محافظت ایجاد نمی‌کند.

 

چرا تزریق واکسین اچ پی وی مهم است؟

تزریق این واکسن، به دلایل زیر اهمیت دارد:

  • واکسن گارداسیل می‌تواند تا ۹۰٪ از سرطان‌های ناشی از عفونت HPV و زگیل‌های تناسلی را پیشگیری کند.
  • کمیته مشورتی ایمن‌سازی مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC)، واکسیناسیون را برای پیشگیری از عفونت‌های جدید HPV و سرطان‌های مرتبط با آن توصیه می‌کند.
  • واکسن HPV بیشترین محافظت را زمانی ارائه می‌دهد که به دختران و پسران در سنین ۹ تا ۱۲ سال تزریق شود.
  • دلایل مهم برای دریافت واکسن HPV شامل پیشگیری از عفونت شایع، پیشگیری از برخی انواع سرطان، داشتن مزایای طولانی‌مدت و ایمنی بالای واکسن است.

 

 

آیا HPV بین زوج‌ها مدام منتقل می‌شود؟

بیشتر زوج‌ها HPV را به هم انتقال می‌دهند، اما این ویروس مدام بین آنها رد و بدل نمی‌شود. در نهایت، سیستم ایمنی بدن عفونت را سرکوب می‌کند و آن نوع خاص از HPV را به خاطر می‌سپارد، بنابراین دوباره به همان نوع مبتلا نمی‌شوید.

با این حال، انواع مختلفی از HPV وجود دارد و ایمنی در برابر یک نوع، به معنای مصونیت در برابر انواع دیگر نیست.

از طرفی تشخیص اینکه شما HPV را به شریکتان انتقال داده‌اید سخت است؛ زیرا ممکن است سال‌ها طول بکشد تا علائم HPV ظاهر شوند (اگر اصلا علائمی ظاهر شود). بهترین کار این است که به طور منظم غربالگری‌های لازم را انجام دهید.

 

آیا ابتلای یکی از زوجین به HPV به معنای ابتلای هر دو نفر است؟

بله؛ HPV بسیار شایع و به شدت مسری است، اما این به معنای آن نیست که همیشه هر دو شریک هم‌زمان به آن مبتلا باشند. ممکن است تست شما مثبت شود در حالی که شریکتان مبتلا نباشد؛ چون سیستم ایمنی او قبلا ویروس را از بین برده یا عفونت در بدن او هنوز پنهان و غیرقابل شناسایی است یا اصلا به همان نوع خاص از HPV مبتلا نشده است.

از آنجا که انواع مختلفی از HPV وجود دارد، ممکن است یکی از شرکا به یک نوع مبتلا شود در حالی که دیگری مبتلا نباشد.

 

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

آگاهی از ابتلا به ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) می‌تواند احساس ترس و اضطراب ایجاد کند. احتمالاً سؤالات زیادی در مورد تأثیر آن بر سلامت یا روابط جنسی‌تان دارید. قبل از اینکه وحشت کنید، با پزشک خود در مورد ویروس و عوارض آن صحبت کنید.

فکر نکنید که حتما به سرطان مبتلا خواهید شد. همه انواع HPV یکسان نیستند. HPV که باعث زگیل‌های تناسلی می‌شود ممکن است باعث خجالت شود، اما این ویروس بی‌ضرر است. بدن شما می‌تواند اکثر عفونت‌های HPV را از بین ببرد.

در مواردی که بدن شما نتواند با عفونت مقابله کند، پزشک می‌تواند تغییرات سلولی را برای سرطان نظارت کند. با پزشک خود در مورد واکسن HPV و غربالگری‌های منظم صحبت کنید.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

 

 

سوالات متداول

 

کدام نوع HPV باعث زگیل تناسلی می‌شود؟

بیشتر موارد زگیل تناسلی توسط ویروس HPV تیپ ۶ و ۱۱ ایجاد می‌شوند. این تیپ‌ها در دسته انواع کم‌خطر قرار می‌گیرند و معمولاً باعث ایجاد زگیل‌های پوستی در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد می‌شوند.

 

کدام تیپ HPV باعث سرطان می‌شود؟

برخی تیپ‌های پرخطر ویروس HPV می‌توانند زمینه‌ساز بروز سرطان شوند. مهم‌ترین آن‌ها تیپ‌های ۱۶ و ۱۸ هستند که با بسیاری از موارد سرطان دهانه رحم، مقعد، آلت تناسلی و حلق ارتباط دارند.

 

آیا همه انواع HPV علائم دارند؟

خیر، بسیاری از انواع ویروس HPV ممکن است هیچ علامت ظاهری ایجاد نکنند. در برخی افراد ویروس برای مدت طولانی بدون علامت در بدن باقی می‌ماند و تنها از طریق آزمایش‌های پزشکی قابل تشخیص است.

 

آیا زگیل‌های تناسلی می‌توانند در نواحی غیرتناسلی نیز ظاهر شوند؟

بله، در برخی موارد زگیل‌های ناشی از HPV ممکن است علاوه بر ناحیه تناسلی در اطراف مقعد، دهان، گلو یا حتی بخش‌هایی از پوست بدن نیز مشاهده شوند.

 

آیا هر زائده گوشتی زگیل تناسلی است؟

خیر، همه زائده‌های گوشتی در ناحیه تناسلی لزوماً زگیل تناسلی نیستند. برخی از ضایعات پوستی، کیست‌ها یا مشکلات پوستی دیگر ممکن است ظاهری مشابه داشته باشند و تشخیص دقیق آن‌ها باید توسط پزشک انجام شود.

 

زگیل تناسلی گل‌کلمی خطرناک است؟

ظاهر گل‌کلمی یکی از شکل‌های رایج زگیل تناسلی است و معمولاً توسط تیپ‌های کم‌خطر HPV ایجاد می‌شود. با این حال، مشاهده چنین ضایعاتی نیازمند بررسی پزشکی است تا نوع ویروس و روش درمان مناسب مشخص شود.

مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمی‌شود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.

نام نویسنده: نگین شعبانی
نگین شعبانی هستم، با بیش از ۵ سال سابقه، نویسنده حوزه سلامت و فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد رشته بیوشیمی هستم. تلاش می‌کنم موضوعات پیچیده پزشکی را به ساده‌ترین و قابل‌فهم‌ترین شکل برای شما بازگو کنم تا دسترسی به اطلاعات معتبر سلامت برای همه آسان‌تر باشد.
منابع مقاله:
دسته‌بندی‌ها :

نظرات

نظر خود را بنویسید

مقالات مشابه

مشاهده همه
آخرین مقالات
مشاهده همه

چرا کمک به کودکان در شرایط جنگی مهم است؟ کودکان از نظر عاطفی و روانی، آسیب‌پذیرتر از بزرگسالان هستند و تجربه صداهای انفجار، ناامنی و تغییرات ناگهانی در زندگی می‌تواند…

27 اسفند 1404
1 دقیقه
0 نظر

اهمیت حفظ سلامت روان در زمان جنگ مراقبت از اعصاب و روان در دوران جنگ اهمیت بسیاری دارد زیرا بدن و ذهن انسان در چنین شرایطی، دائما در وضعیت هشدار…

27 اسفند 1404
1 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

روش‌های آرام‌سازی سریع در زمان جنگ و بحران در شرایط بحرانی مانند جنگ یا موقعیت‌های پراسترس، ممکن است فرد به‌طور ناگهانی دچار اضطراب، نگرانی یا تنش شدید شود. در چنین…

26 اسفند 1404
1 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

انواع تمرین‌های تنفسی برای آرامش و در زمان جنگ و بحران تنفس شیوه‌های متفاوتی دارد که هر کدام می‌تواند بسته به شرایط و میزان استرس فرد مفید باشد. آشنایی با…

26 اسفند 1404
1 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

اصول مهم رفتار مناسب در لحظات بحرانی و جنگی در شرایط بحرانی و به‌ویژه زمان جنگ، داشتن رفتار آگاهانه و کنترل‌شده می‌تواند نقش مهمی در حفظ امنیت فردی و خانوادگی…

25 اسفند 1404
1 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

چرا جنگ روی سلامت زنان تاثیر می‌گذارد؟ جنگ معمولا با ترس، ناامنی و فشار روانی شدید همراه است. وقتی بدن در چنین شرایطی قرار می‌گیرد، سطح استرس بالا می‌رود و…

25 اسفند 1404
2 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

تغییر اشتها در زمان جنگ چه دلایلی دارد؟ در شرایط جنگی، تغییر در اشتها پدیده‌ای رایج و قابل‌توجه است که بسیاری از افراد آن را تجربه می‌کنند. فشارهای روانی، اضطراب…

25 اسفند 1404
1 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

سردرد عصبی بعد از انفجار چیست؟ سردرد عصبی بعد از انفجار به نوعی از سردرد گفته می‌شود که بر اثر عواملی مانند قرار داشتن در نزدیکی محل انفجار و تجربه…

24 اسفند 1404
2 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

مشکلات خواب در زمان جنگ چیست؟ در شرایط جنگ و بحران، بدن انسان به طور طبیعی وارد حالت جنگ یا گریز می‌شود و همین باعث ترشح هورمون‌های استرسی مانند کورتیزول…

24 اسفند 1404
1 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

مهم‌ترین مشکلات کودکان در زمان جنگ چیست؟ در شرایط جنگی، کودکان یکی از گروه‌هایی هستند که بسیار تحت تاثیر قرار می‌گیرند و آسیب‌پذیری بالایی نسبت به وقایع پیش رو دارند.…

24 اسفند 1404
1 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

قرص رپاگلینید چیست؟ قرص رپاگلینید (Repaglinide)، یک داروی خوراکی برای کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ است. این دارو معمولا توسط متخصصان غدد یا داخلی تجویز…

9 اسفند 1404
8 دقیقه
0 نظر
دکتر عاطفه درخشان

عوارض شایع اضطراب مزمن و شدید چیست؟ اضطراب زمانی مزمن و شدید می‌شود که واکنش طبیعی بدن به استرس، به‌جای فروکش کردن، به‌طور مداوم فعال باقی بماند. در این حالت،…

9 اسفند 1404
3 دقیقه
0 نظر
دکتر مهسا اولادی

این اندام‌های کوچک مشغول فیلتر کردن سموم، متعادل کردن الکترولیت‌ها و تنظیم مایعات هستند. وقتی به اندازه کافی آب نمی‌نوشید، باید اضافه کاری کنند. و این فقط یک ناراحتی خفیف…

8 اسفند 1404
0 دقیقه
0 نظر

یک مطالعه که در مجله انگلیسی «سرطان» منتشر شده است، نشان می‌دهد افرادی که رژیم‌های غذایی بدون گوشت را دنبال می‌کنند، کمتر در معرض ابتلا به سرطان‌های پستان، پروستات، کلیه…

8 اسفند 1404
0 دقیقه
0 نظر

نقرس که با زیاده‌روی در مصرف غذاهای پرچرب و و گوشت و الکل شناخته می‌شد، نوعی آرتریت است که باعث التهاب ناگهانی و دردناک مفاصل می‌شود. با این‌حال، این بیماری…

8 اسفند 1404
3 دقیقه
0 نظر

تغییر قد و وزن یافته‌های این مطالعه که در نشریه آزاد جاما انتشار یافته نشان می‌دهد که کودکان مبتلا به اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی به‌طور میانگین شاخص توده بدنی بالاتری نسبت به…

8 اسفند 1404
0 دقیقه
0 نظر

بررسی نزدیک به ۶ هزار کودک نشان داده که ریتالین و آدرال مراکز پاداش مغز را فعال می‌کنند و کاری با شبکه‌های توجه ندارند؛ نکته‌ای که باورهای قدیمی ما را…

8 اسفند 1404
0 دقیقه
0 نظر

علوم اعصاب نشان می‌دهند که دوستی صرفاً یک تجربه دل‌پذیر نیست، بلکه سوخت مورد نیاز مغز را هم تأمین می‌کند. تصور کنید مغزتان مثل دستگاه پین‌بال روشن شود و هم‌زمان…

8 اسفند 1404
0 دقیقه
0 نظر

مواجهه تدریجی با ترس می‌تواند عملکرد مغز را دگرگون کند و اضطراب را به حداقل برساند. همه چنین حالتی را تجربه کرده‌ایم: شوک ناگهانی پیش از مصاحبه شغلی، درد معده…

8 اسفند 1404
0 دقیقه
0 نظر

یافته های جدید از دانشگاه اوتاگوی نیوزیلند این یافته که از دانشگاه اوتاگوی نیوزیلند به دست آمده نشان می‌دهد ویتامین ث جذب‌شده از طریق جریان خون به تمام لایه‌های پوست…

8 اسفند 1404
0 دقیقه
0 نظر

بررسی آماری جدید نشان می‌دهد منطقه اروپاییِ سازمان جهانی بهداشت که ۵۳ کشور در اروپا و آسیای مرکزی را در بر می‌گیرد تا سال ۲۰۳۰ میلادی همچنان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده دخانیات…

8 اسفند 1404
0 دقیقه
0 نظر